على زمانى قمشه اى

87

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

نام « رسالهء كماليه » در آن كتابخانه اطلاع داده ، نوشته‌اند : چنان‌كه از مقدمهء آن معلوم مىشود غياث الدّين اين رساله را به نام كمال الدّين محمود وزير تأليف كرده است و اين نام را با نام كمال الدّين محمود از وزراى دورهء تيمورى كه در دستور الوزراء خواند مير صفحهء 343 وارد است يكى دانسته‌اند از وصف اجمالى كه از مقدمه و مقالات آن رساله شده است و عباراتى كه از آغاز و انجام آن نقل گرديده است چنين معلوم مىشود كه اين رسالهء كماليه كه تاريخ تأليف آن را در 809 تشخيص داده‌اند بايد همان رسالهء سلم السماء باشد و به جهت نامعلومى آن را به دو اسم خوانده‌اند . 4 . محيطيه ، غياث الدّين جمشيد رسالهء محيطيه را در باب استخراج نسبت ما بين محيط دايره و قطر كه در اين زمان آن را به حرف يونانى « پى » مىنمايند تأليف كرده است . نسخهء اصلى آن به خط مؤلف در كتابخانهء آستانهء قدس رضوى محفوظ است و گواه صحت انتساب آن ، شرحى است كه شيخ بهائى در پشت آن نسخه به خط دست خويش نوشته است ، بدين مضمون : الرسالة المحيطية و هى نسخة الاصل به خط مؤلفها المولى الاجل الافضل بطلميوس زمانه مولانا غياث الدّين جمشيد الكاشى طاب ثراه ، حرره الفقير بهاء الدّين محمد العاملى » ، و در بالاى اين عبارت ، چنان‌كه آقاى اكتايى نوشته‌اند ، امضاى شيخ بهائى به خط طغرا كه معروف خط شناسان است ديده مىشود . اين نسخه ابتدا در كتابخانهء صفويه بوده است و در سال 1145 ه - ق به وسيلهء نادر شاه از اصفهان به مشهد انتقال يافته وارد كتابخانهء آستانه شده است . نسخه به خط نسخ و داراى 58 صفحهء 21 سطرى به اندازهء 25 * 15 سانتيمتر است ، و آغاز آن چنين است : « الحمد للّه العالم بنسبة القطر الى المحيط . . . » . 5 . رساله وتر و جيب : غياث در ديباچهء مفتاح آن را چنين وصف